Ulgi w opłacaniu należności wobec ZUS: odroczenie terminu płatności składek

ZUS może udzielić płatnikowi pomocy poprzez:

• odroczenie terminu płatności składek, których termin płatności jeszcze nie upłynął,
• rozłożenie zadłużenia na raty - w przypadku płatników, którzy już mają zadłużenie na swoim koncie, albo
• dokonanie umorzenia należności.

Podstawą prawną odroczenia terminu płatności jest art. 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z tym przepisem, odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek jest możliwe ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie. Tak szerokie określenie przesłanek daje ZUS dużą swobodę w decydowaniu o przyznaniu ulgi. Dodatkowo ZUS uwzględnia możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Ta ostatnia przesłanka w praktyce zezwala ZUS - w przypadku niedoborów w zakresie środków - odmawiać zastosowania ulgi. Decyzja Zakładu ma więc charakter uznaniowy.

Płatnik, który przewiduje, że ze wzglądu na szczególne okoliczności nie będzie w stanie uregulować w ustawowym terminie należności składkowych, może złożyć do ZUS szczegółowo umotywowany wniosek o odroczenie terminu płatności składek na:

• ubezpieczenia społeczne (warunkiem jest opłacenie kwot odpowiadających wysokości składki na ubezpieczenie emerytalne za zatrudnionych pracowników lub innych ubezpieczonych niebędących płatnikami składek na własne ubezpieczenia),
• Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,
• Fundusz Emerytur Pomostowych.

Płatnicy opłacający składkę wyłącznie na własne ubezpieczenia mogą wnioskować o objęcie odroczeniem pełnej kwoty bieżących składek, w tym składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Przebieg postępowania o odroczenie terminu płatności składek prezentuje poniższa tabela.

Obowiązki płatnika	Działania podejmowane przez ZUS
Etap I. Wszczęcie postępowania
Postępowanie o odroczenie terminu płatności składek uruchamiane jest wraz ze złożeniem przez płatnika stosownego wniosku1. Do wniosku powinna zostać załączona dokumentacja uzasadniająca udzielenie ulgi i pozwalająca na ocenę przez ZUS sytuacji finansowej wnioskodawcy3. Niezbędne jest również udzielenie informacji o fakcie i wysokości udzielanej płatnikowi pomocy publicznej.	Złożenie wniosku przez płatnika składek powoduje jego przyjęcie do rozpatrzenia2. Stanie się jednak inaczej w przypadku m.in.: wpłynięcia wniosku do ZUS po ustawowym terminie płatności, nieopłacenia w terminie wymaganych kwot odpowiadających wysokości składki na ubezpieczenie emerytalne oraz ubezpieczenie zdrowotne za zatrudnionych pracowników i zleceniobiorców, nieuzupełnienia dokumentacji w terminie wyznaczonym przez ZUS. W takich sytuacjach ZUS poinformuje pisemnie płatnika składek o pozostawieniu jego wniosku bez rozpatrzenia.
II. Zawarcie i realizacja umowy
W razie pozytywnego rozpatrzenia wniosku ZUS informuje płatnika o możliwości zawarcia umowy o odroczeniu terminu płatności składek. Umowa zawierana jest w terenowej jednostce organizacyjnej ZUS, właściwej dla siedziby lub miejsca zamieszkania dłużnika. W wyjątkowych przypadkach zawarcie umowy może nastąpić drogą korespondencyjną. Umowa o odroczenie terminu płatności składek ma charakter umowy cywilnoprawnej.
Umowa nakłada na płatnika składek obowiązek uiszczania odroczonych należności w terminach i wysokości określonych w harmonogramie. Za okres od następnego dnia po ustawowym dniu wymagalności składki do dnia odroczenia włącznie naliczana jest opłata prolongacyjna, w wysokości 50% stawki odsetek za zwłokę obowiązującej w dniu podpisania umowy.	W przypadku niedopełnienia warunków określonych umową należności w niej określone stają się natychmiast wymagalne. ZUS podejmuje działania zmierzające do ich przymusowej egzekucji. W celu zabezpieczenia zapłaty odroczonych należności może zostać ustanowiony na majątku płatnika zastaw lub hipoteka przymusowa.
Niedopełnienie obowiązków określonych w umowie wiąże się z jej zerwaniem i natychmiastową wymagalnością roszczenia4.
Przez cały okres objęty umową płatnik składek ma obowiązek regulowania bieżących należności w ustawowo określonych terminach. Niezaewidencjonowanie ich na koncie płatnika w terminie 14 dni od dnia wymagalności powoduje zerwanie umowy o odroczeniu.
III. Tryb odwoławczy
Płatnikowi, którego wniosek o odroczenie terminu płatności nie został uwzględniony, przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie.

¹ Wniosek o odroczenie terminu płatności składek można złożyć w terenowej jednostce organizacyjnej ZUS, właściwej dla siedziby lub miejsca zamieszkania dłużnika, osobiście lub wysyłać pocztą. Istnieje również możliwość złożenia dokumentów za pośrednictwem Elektronicznego Urzędu Podawczego.

² Rozpoznanie wniosku powinno nastąpić w ciągu 14 dni od skompletowania dokumentacji wymaganej do rozpoznania sprawy i nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia jego wpływu do ZUS.

³ Zakres wymaganej dokumentacji może na wniosek płatnika ustalić terenowa jednostka ZUS, przesyłając mu pisemny wykaz dokumentów pocztą lub w formie elektronicznej na podany adres mailowy.

⁴ W przypadku trudności w realizacji umowy o odroczeniu płatnik składek może wystąpić o zmianę warunków udzielonej ulgi albo utrzymanie jej w mocy, jeżeli wystąpiły powody uzasadniające rozwiązanie umowy.

Przy tworzeniu artykułu korzystano z  materiałów informacyjnych ZUS